QAZÍ MÁWLIK BEKMUHAMMED ULÍ

ҚАЗЫ МӘЎЛИК БЕКМУҲАММЕД УЛЫ 1885-1950

Qazı Máwlik Shımbay qalasında tuwıladı. Qazı Máwlik-onıń ádebiy laqabı, ras atı Máwdit Bekmuhammed ulı. Ol Qaraqalpaqstanda birinshi ret qıssaxanshılıqtı shólkemlestiredi. Qazı Máwlik Qaraqum iyshan medresesin pitkerip óziniń bilimin rawajlandırıwdı kóp oylaydı. Ákesi Bekmuhammed axun menen oylasadı. Ákesi bul waqıtta Shımbay qalasınıń qazısı lawazımın atqarıp atırǵan dáwir edi. Ákesi Qazı Máwliktiń oqıwın Buxaradaǵı Kókaldash medresesinde dawam etiwin usınıs etedi hám Buxaradaǵı Kókaldash medresesine oqıwǵa kiredi. Ákesi menen Buxarada turıp xat alısıp turǵan. Xatlarınıń birinde Kókaldash medresesiniń kitapxanasındaǵı bay maǵlıwmatlar jóninde jazadı. Ákesi sol miynetlerden nusqa kóshiriwdi másláhát etken. Qazı Máwlik múmkinshiligi bolǵan kitaplardı túrkiy tilge, yaǵnıy qaraqalpaqshalap ayırımların sol halında kóshirip alǵan. Bul isler Qazı Máwliktiń dilmashlıq hám kátipshilik xızmetiniń baslanıwına úlken tásirin tiygizgen. Qazı Máӯlik, Qazan, Orenburg, Astraxan, Xiywa, Buxaraǵa katnaǵan sawdagerlerge diniy ádebiy kitaplar aldırıp, 1926- jılı Shımbayda kitapxana ashadı. Bul kitaplardıń kópshiligin kóbeytip, Niyazımbet kátip, Oraz-kátip, Kárim molla, Xojaniyaz, Qáwender taǵı basqa kátiplerge qoldan kóshirtedi. Ulıwma aytqanda, miynetkesh xalıqtıń sawatın ashıwǵa úlken úles qosadı. Qazı-Máwlik 1925-26-jılları saz dawıslı qıssaxanlardı jıynap, el aralap, Ǵárip-ashıq, Yusup-Axmed, Sayatxan- Hamra taǵı basqa dástanlardı aytqan. Usı kúnge shekem xalıq awızında aytılıp kiyatırǵan Shımbay qosıq bayazların jazıp, namaların da ózi jazadı. Ol hár tárepleme bilgir, sezgir adam boladı. Ol 1926-27-jılları Shımbay qalalıq Keńesiniń juwaplı sekretarı bolıp isleydi.1950-jılı qaytıs boladı. Qazı Máwlik bilimge qumar, xalıq sawatın ashıwǵa úlken úles qosqan kátipshilik, qıssaxanshılıq dástúrin en jaydırıwda belsene xızmet atqarǵan ullı insan.