​ ÓTESh ALShÍNBAY ULÍ (1828–1902)

XIX ásir qaraqalpaq ádebiyatındaǵı belgili xalıqshıl shayır.

Ol 1828-jılı Aral teӊiziniń átirapında tuwılǵan. Shayırdıń ómiri haqqında maǵlıwmatlar derlik az. Ótesh óz shıǵarmalarında jámietlik teńsizlikti, xalıq turmısındaǵı qıyınshılıqlardı hám túrli sociallıq máselelerdi kóterip, ádil hám batıl pikirler aytqan. Ol kúshli satirik sıpatında nadanlıq, sıqmarlıq, ashkózlik, eki júzlilik sıyaqlı jaman qásietlerdi áshkaralaǵan. Ásirese onıń satiralıq shıǵarmalarında din xızmetkerleriniń, bay-ámeldarlardıń kemshilikleri qattı sınǵa alınadı. Shayır tariyxıy temalarǵa da murájáát etip, ótken dáwirdegi batırlar hám biylerdi jırlaǵan. Sonıń menen birge, onıń táriyp qosıqlarında hayal-qızlardıń gózzallıǵı súwretlenip ǵana qoymay, olardıń jámiettegi teńsizligi hám awır turmısı da ashıp kórsetiledi. Ótesh eski kóz-qaraslarǵa qarsı shıǵıp, qızlardıń erkinligi hám baxıtın qorǵaydı. Gózzallıqtı súwretlewde ol folklorlıq hám Shıǵıs poeziyasına tán obrazlardı keń qollanǵan.

Shayırdıń belgili shıǵarmaları:

«Izimbet», «Yańlıdı», «Shermende», «Bolar», «Qarız alma», «Qızlar», «Gúlziyba», «Ótti dúnyadan»,

Shayır shıǵarmaları gumanistlik hám patriotlıq mazmunǵa iye. Olar dáslep «Qaraqalpaq xalıq dóretpeleri» degen toplamda 1940-jılı basılıp shıqqan. Keyin 1948-jılı «Tańlamalı shıǵarmaları» atı menen tolıqtırılıp járiyalandı. 1962, 1978, 1988-jılları qayta basılıp shıqtı. Onıń bir qatar shıǵarmaları orıs, ózbek, qazaq tillerine de awdarılǵan.